DOKUMENTACJA ZABYTKÓW KOLEJNICTWA NA WARMII I MAZURACH

CZ.I - PAROWOZOWNIA I KLASY W EŁKU -2009

Zadanie zrealizowane przy wsparciu finansowym
Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego.

Budowane od 1860 roku linie kolejowe w trwały sposób przekształciły zróżnicowany krajobraz pojezierzy Polski północno-wschodniej, wrosły w pejzaż nadając mu swoisty koloryt. Do dnia dzisiejszego przetrwało zaledwie 15% historycznej infrastruktury kolejowej, co uchodzi uwadze decydentów różnych szczebli; podobnie zabytkami ruchomymi kolejnictwa interesują się jedynie hobbyści, ratując je od zniszczenia.

Fundacja „Dziedzictwo nasze” gromadzi te zabytki kultury technicznej przy pomocy miłośników kolei i ludzi dobrej woli, którzy rozumieją wagę dziedzictwa kulturowego narodu. Tworzymy jednocześnie dwa zbiory: zabytków ruchomych i dokumentów (archiwalia, nagrania, dokumentacja fotograficzna i filmowa stanu obecnego zabytków nieruchomych i otaczającej je przestrzeni kulturowej). Muzealia eksponowane są
w Węgorzewie, Ełku i Gołdapi, część jest zmagazynowana.

Postępujący proces degradacji zabytków techniki – a w szczególności kolejnictwa – gwałtownie przybiera na sile; w tej chwili obserwuje się totalne niszczenie nie tylko budynków i urządzeń, ale także zabytkowego taboru, narzędzi, wszelkich pamiątek - drobnego sprzętu i dokumentów związanych z kolejnictwem. Jest realne zagrożenie,
że w ciągu niewielu miesięcy większość z nich przestanie istnieć. Stąd pilna potrzeba wykonania jak najpełniejszej dokumentacji fotograficznej i filmowej obiektów związanych
z historią kolei - i w krajobrazie, i w zakamarkach zagrożonych budynków - oraz identyfikacji i opracowania opisów technicznych a także historii poszczególnych obiektów. Potrzebna jest pomoc fachowców – historyków oraz osób mających wiedzę i doświadczenie w zawodach kolejarskich. Fotografie, filmy, opisy, wywiady z dawnymi pracownikami kolei złożą się na bazę archiwalną Muzeum Tradycji Kolejowych w Węgorzewie, która pełnić będzie rolę służebną w stosunku do całego województwa. Niedługo stanie się zapewne jedynym źródłem wiedzy o odchodzącej epoce dawnych kolei na Warmii i Mazurach.

Niniejsza prezentacja obejmuje niewielką część wieloetapowego zadania dokumentowania i ochrony zabytków kolejnictwa w naszym Regionie. Zaczęliśmy systematyczną pracę
od Ełku – tamtejszy węzeł kolejowy przeżywa kolejny wstrząs restrukturyzacyjny, skutkiem czego duża część taboru związana historycznie z pejzażem Mazur została stąd wywieziona, zabytkowe budynki opustoszały, wiele urządzeń, narzędzi i dokumentów bezmyślnie zniszczono. Część z nich uratowali dawni kolejarze, ale wiele przedmiotów trafiło na złom.

Wykonano 2 500 fotografii oraz dokumentację filmową stanu obiektów w różnych miesiącach 2009 roku i niektórych przedsięwzięć z nią związanych. Część zdjęć wybrano
do ekspozycji. Podzielone zostały na działy według rodzaju obiektów tworzących grupy tematyczne. Podano najważniejsze o nich informacje, jakie udało się pozyskać.
Jest to punkt wyjścia do żmudnych i czasochłonnych opracowań historycznych, wymagających pracy wielu specjalistów. Autorami zamieszczonych fotografii są:
Grzegorz Sawczyński (w większości) oraz Stanisław Jasiński i Paweł Wagner.

Wdzięczni jesteśmy Samorządowi Województwa za umożliwienie rozpoczęcia dokumentowania historii naszych kolei, które będzie miało z pewnością dalszy ciąg.

Nadzieja też i w tym, że niemała rzesza miłośników kolejnictwa – w różnym czasie
i w różnych miejscach – fotografuje obiekty kolejowe na własną rękę.
Być może w przyszłości uda się pozyskać ich prace do naszego wspólnego archiwum,
w którym są także migawki i reportaże o tematyce kolejowej.

Barbara Grąziewicz-Chludzińska

Stanisław Jasiński